Sıfır Atığın 5R'si

Updated: Jun 19, 2018

Dünya’nın tükendiğini görmek için etrafımıza bakmak ne yazık ki artık yeterli. Çevre politikası, ekosistemler, biyolojik çeşitlilik gibi terminoloji ve uzmanlık gerektiren alanlara aşina olmasak bile bir şeylerin ters gittiğinin farkındayız. Yaşadığımız yerlerde beton binalar ağaçlara üstün geldi. Mevsimler önceden bildiğimiz gibi değil ve gıdalar artık neredeyse zehirli. Kıyı şehirlerinde denize hasret olmamız ise başlı başına bir hüzün tablosu. Tüm bunları bireysel olarak kendimize dert ediniyor hatta dost çevrelerinde kolektif olarak çevre meselelerinden yakınıyor olabiliriz. Peki, üstesinden gelemeyeceğimizi varsaymak yerine önemli bir adım atarak doğa sevgimizi yaşam pratiklerimize katmayı hiç düşündük mü?


Son zamanlarda alçak sesle fakat kendinden emin olarak duyulmaya başlanan bir yaşam biçimi var: sıfır atık. Sosyal, ekonomik ve ekolojik boyutlarının yanı sıra etik bir tarafı da olan bu hareket bizlere doğanın çöp üretmediği gibi bizim de atık üretmeden ve tabiatın bir parçası olduğumuzu unutmadan yaşayabileceğimizi hatırlatıyor. Benimsenmesini kolaylaştırmak için yurtdışında birtakım akılda kalıcı uygulama basamakları belirlenmiş. Az çok duyduğumuz, belki ciddi anlamda araştırdığımız sıfır atık yaşamın tam olarak nasıl hayata geçirileceğini anlayabilmek adına sizlerle kısa bir bilgilendirme yazısı paylaşmak istedim. İngilizce terimleri esas alarak 5R şeklinde kodlayabileceğimiz bu temel kurallar bütününde yeni bir şey duymayacağız belki de. Gelin unuttuğumuz doğa dostu pratikleri beraber hatırlayalım ve onları yaşamımıza hep birlikte uygulayalım.


1️. Refuse: Reddet! İhtiyacımız olmayana hayır diyebilmeliyiz. Özellikle tek kullanımlık ürünleri hayatımızdan çıkarmak açısından en önemli madde reddetmek. Yanlış bulduğumuz, ihtiyacımız olmayan, tekrar kullanamayacağımız ya da geri dönüşüm şansı olmayan bir ürüne ‘’Hayır.’’ diyebilmeliyiz. Reddetmenin önemi doğal döngüye katılamayacak herhangi bir atık ürününü daha baştan hayatımıza almamak. Tek kullanımlık plastik pipetleri, bardakları, poşetleri ya da şişeleri reddetmek hem kolay ve sağlıklı hem de atık miktarını azaltmak için en kolay yollardan birisi.

2. Reduce: Azalt! Yine ihtiyacımız olmayanı satın almayarak atık miktarımızı azaltabiliriz. Doğa dostu bile olsa sırf satın almak için almak, para ve zaman harcamak, hayatımızı materyaller üzerinden anlamlı kılmaya çalışmak son derece üzücü. Tüketimle mutluluğu birbirine endekslememek en doğrusu. Minimal yaşa, mutlu ol! Sadece ihtiyacımız olduğunda alışveriş yapmak, yedeklememek, daha kaliteli ve çevre dostu ürünler satın alarak bunları daha uzun süre kullanmak iyi bir yol.



3. Reuse: Tekrar kullan! İhtiyacımızı karşıladıktan sonra hala kullanılabilir durumda olan, başka alanlarda iş görebilecek eşyaları değerlendirmek gibisi yok. Kötü olanı reddettik, hayatımızı minimal hale getirdik, eşyalarımızı uzun ömürlü ve çok fonksiyonlu yaptık. Düşünmesi bile rahatlatıcı değil mi? En basit örnek olarak cam kavanozlar ya da teneke kutular geliyor aklıma. Her evde mutlaka bulunacak cam kavanozların kullanım alanı benim gözümde sınırsız. Konserve kutularını da saksı yapıyorum mesela. Bir tanesinde limon, diğerinde mandalina büyütüyorum. Tek yapmam gereken fazla suyun birikmesini önlemek için altına birkaç delik açmak oldu. Burada önemli olan bir nokta da başkalarının tekrar kullanabileceğini düşündüğümüz eşyalarımızı paylaşabilmek. Kıyafet, çanta, kitap, mobilya, elektronik cihaz ya da herhangi başka bir eşya belki de bizden çok başkasının işini görecek. Önce yakın dostlarımıza ve ailemize sorabilir, sonra belki bağışlayabilir ya da satabiliriz elimizde fazla bulunanları.


4. Recycle: Geri dönüştür! Bakın geri dönüşüme ancak gelebildik, yani sondan bir önceki basamağa. Sıfır atığı geri dönüşüme indirgeyen anlayışa karşın resmin yalnızca beşte birini görebilmektense tamamının farkında olmak için öncelikle ilk dört aşamayı göz den ve cam sembollerini öğrenip ekonomiye kazandırılabilecek atıkları belediyelere teslim etmek hepimiz için bir görev. Tek kullanımlık, geri dönüştürülemeyen materyaller için ise ilk basamağa dönüp ‘’Hayır.’’ diyebilmeliyiz.


5️. Rot: Gübre/Kompost Yap! Bu aslında doğanın kalbinde gerçekleşen yeniden doğuş hikayesinin başladığı yer. Mutfak atıklarımız -sebze ve meyve artıkları, yumurta kabukları, çay ve kahve tortuları- aslında temiz bir şekilde toprağa dönebilse bizim bir şey yapmamıza pek gerek yok. Solucanlar ve diğer küçük canlılar görevlerini aksatmadan gerçekleştiriyor. Ne yazık ki ağaçlara üstün gelen beton binalarda, apartmanlarda yaşıyoruz çoğunlukla. Hem de bahçeden çokça yoksun bırakılmış olanlarında. Kompost yapabilen birilerini tanıyorsanız, Bokashi kompost yapabiliyorsanız ya da başka bir yolunu bulabiliyorsanız lütfen es geçmeyin çünkü en kıymetli olanlar doğadan direkt bize gelenler. Unutmayın, onlar direkt doğaya dönmeliler.



Özge, Boğaziçi Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler bölümü öğrencisi. Çocukluğundan beri doğaya aşıktı. Çevre üzerine hep düşündü ancak gerçekten harekete geçmesi için çok okuması, çok araştırması gerekti. Sıfır atık yaşamaya karar verdiğinde araştırdıklarını ve öğrendiklerini duyurmak ve daha fazla öğrenmek için blog yazmaya başladı. Dünyadan Sebepler adıyla bir Instagram hesabı başlattı. Sürdürülebilirlik, çevre politikaları ve ekolojik yaşam ile ilgileniyor.


  • Instagram Social Icon
  • Pinterest Social Icon